Keten Tohumu ve Bitkisi

Keten Tohumu

Sağlığımızı korumak, daha kaliteli bir yaşam sürdürmek ile ilgili her gün yeni bir şey öğreniyoruz. Son zamanlarda beslenme uzmanlarının tavsiyelerinden birinin de keten tohumu olduğunu duymuşsunuzdur. Nedir keten tohumu? Daha çok tekstil sektöründe duyduğumuz bu ürünün tohumunda ne var? Yararı nedir? Zararlı bir yanı var mı? Nasıl Saklarız? Nasıl Tüketiriz? Biraz araştırma sonucu ortaya çıkan bilgiler şöyle ki:

Latince ismi Linum usitatissimum L. olan keten bitkisinin insanlık tarihinde ilk kullanımına Gürcistanda yer alan DZudzuana Mağarasında 30.000 yıl önce Üst Paleolitik Döneme ait kalıntılarla rastlanmıştır. Bu kalıntılar keten bitkisinin işlenmesiyle yapılan kap, halat, giyecek ve ayakkabıları oluşturmaktadır. Keten tohumu yağının elde edildiği daha iri evcilleştirilmiş keten bitkilerine ait kanıtlar ise Suriye Tell Ramad’da 9.000 yıl öncesine aittir. Daha sonra keten bitkisinin Avrupa Hindistan ve Çin’de yayılması 5.000 yıl öncesine dayanmaktadır (Wikipedia). Fonksiyonel bir gıda olarak ketenin kabul görmesi ancak 1990’larda karşımıza çıkmaktadır.

Linaceae Familyasının Linum cinsine ait olan Linum usitatissimum L keten, zeyrek, sağrek, sevelek, siyelek olarak da isimlendirilmektedir. Otsu veya çalımsı bir bitki türü olan keten bitkisinin boyu 20-150 cm arasında değişmekte olup haziran-temmuz aylarında çiçek açan tek veya iki yıllık bir kültür bitkisidir (Yılmaz S. A. K, 2012).

Keten bitkisi günümüzde pek çok ülkede yetiştirilmektedir. Keten Tohumunun 2007 ve 2011 yılları arası ortalama dünya üretimi 1.862.449 ton (FAO,2011) olarak belirlenmiştir. Kanada 1994 yılı itibariyle keten üretiminde lider konumdadır. Türkiye’de Batı, Kuzey ve İç Anadolu bölgelerinde keten tohumu kültürü yapılmaktadır.

Keten Tohumu Türleri

Keten tohumunun kahverengi ve altın renginde olmak üzere iki türü bulunmaktadır. Bu iki tip keten tohumunun sağlık üzerine etkilerine bakıldığında altın rengindeki keten tohumunun diğerine göre bir miktar daha etkili olduğu ortaya konmuş (Carla M. A. ve arkadaşları 2017).

Keten tohumu içeriği incelendiğinde lif, omega 3 yağ asitleri ve bir çeşit fitokimyasal madde olan lignan ile zengin olduğu belirlenmiştir. Önemli bir antioksidan olan lignan, keten tohumunda diğer bitki ve besinlere göre 10-100 kat daha fazla bulunmaktadır. Bunların dışında iyi bir protein kaynağı olup folik asit, biyotin, E vitamini, B1, potasyum, magnezyum ve fosfor gibi vitamin ve mineralleri de içerdiği ortaya konmuştur.

Keten bitkisinin gıda ve endüstriyel sektörde kullanımı alanları bulunmaktadır. Keten tohumu ve yağının gıda takviyesi olarak kullanımı oldukça yaygındır. Bitkinin gövdesinden elde edilen lifler tekstil sektöründe kullanılmakta olup pamuktan 2-3 kat daha dayanıklı yapıdadır. Keten tohumu yağı hızlı polimerizasyon (bağlayıcılık da denilebilir) özelliğinden dolayı boya, vernik ve mürekkep yapımında kullanılabilmektedir. Ayrıca hayvanların üreme performanslarını arttırabilmek için hayvan yemlerine de eklenebilmektedir (Heimbach, 2009; Turner ve arkadaşları, 2014).

Keten Tohumunun Kullanımı ve Saklanması

Öncelikle belirli rahatsızlıkları/hastalıkları olan veya sürekli ilaç kullanan kişilerin keten tohumu tüketimi ilgili mutlaka doktorlarına danışmaları gerekmektedir. Çünkü bazı hastalıklarda (özellikle hormon bağlantılı hastalıklar) keten tohumu istenmeyen etkiler yaratarak sağlık için risk oluşturabilmektedir. Ayrıca hamile ve gebelerin keten tohumu ve yağını kullanmaları önerilmemektedir.

Keten tohumu satın alırken dikkat etmeniz gereken en önemli nokta olgunlaşmış tohumlar olması. Keten tohumlarını elinize aldığınızda kahverengi veya sarı olan kendi rengini belirgin bir şekilde görebiliyorsanız ve tohum şekilleri düzgün ise iyi kalitede olduğunu anlayabilirsiniz. Ham veya bozulmuş/küflenmiş keten tohumunun belirli bir düzeyin üstünde tüketilmesi kanda toksik etkiye neden olabilmektedir. Keten tohumunu ortalama bir yıl, aşırı nem ve sıcak ortamdan uzak tutarak, oda sıcaklığında muhafaza edebiliriz. Keten tohumunun kalitesinin bozulması renk değişimi ve küf kokusuyla belirgin hale gelmektedir. Öğüterek tüketmek isterseniz 1 ay kadar tazeliğini koruyabilmekte. Kimi beslenme uzmanları keten tohumunun öğütülmüş olarak tüketilmesinin sindirimi kolaylaştırdığını, dolayısıyla daha kolay fayda sağladığını belirtmekte.

Keten tohumunu salatalarda, günlük atıştırmalık olarak yediğiniz yoğurtlu gıdalarda tüketebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.